ΕΥΡΩΠΗ: Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΠΕΙΛΗ ΤΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΤΗΣ ΚΙΝΑΣ

Μια νέα πηγή πίεσης για την ευρωπαϊκή οικονομία αναδεικνύεται από την ταχεία ενίσχυση της τεχνολογικής και εξαγωγικής ισχύος της Κίνας. Το Πεκίνο δεν ανταγωνίζεται πλέον την Ευρώπη μόνο μέσω των χαμηλότερων τιμών, αλλά διεκδικεί ολοένα μεγαλύτερα μερίδια σε προϊόντα υψηλής τεχνολογίας και στρατηγικής σημασίας, από τις πράσινες τεχνολογίες και τους ημιαγωγούς μέχρι τον εξοπλισμό που συνδέεται με την ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Δύο νέες αναλύσεις από τη Fitch Ratings και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αποτυπώνουν διαφορετικές πλευρές της ίδιας πρόκλησης. Η Fitch καταγράφει την αυξανόμενη ανταγωνιστικότητα των κινεζικών εξαγωγών και την πίεση που αυτή ασκεί στην ευρωπαϊκή οικονομία, ενώ η ΕΚΤ αναδεικνύει τον ρόλο των κρατικών επιδοτήσεων στην ενίσχυση στρατηγικών κλάδων της κινεζικής βιομηχανίας.

Η Fitch εκτιμά ότι το εξωτερικό εμπόριο, το οποίο ιστορικά λειτουργούσε υποστηρικτικά για την ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αναμένεται να μετατραπεί σε «βαρίδι» για την οικονομία την περίοδο 2026-2028.

Πίσω από αυτή τη μεταβολή βρίσκεται η ολοένα ισχυρότερη παρουσία της Κίνας τόσο μέσα στην ευρωπαϊκή αγορά όσο και στις αγορές τρίτων χωρών, όπου οι επιχειρήσεις των δύο οικονομιών ανταγωνίζονται για τα ίδια μερίδια αγοράς.

Ενδεικτικό της αλλαγής των συσχετισμών είναι ότι το εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας έναντι της ΕΕ έχει πλέον ξεπεράσει εκείνο έναντι των ΗΠΑ για πρώτη φορά στα 30 χρόνια διαθέσιμων στοιχείων. Παράλληλα, το συνολικό εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας έχει φτάσει τα 1,2 τρισ. δολάρια, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 0,9% του παγκόσμιου ΑΕΠ.

Από το χαμηλό κόστος στην τεχνολογική υπεροχή

Σύμφωνα με την Fitch, η διμερής πραγματική συναλλαγματική ισοτιμία της Κίνας έναντι της Ευρωζώνης έχει υποχωρήσει περίπου κατά 20% από το 2019, καθώς οι τιμές παραγωγού στην Κίνα παρέμειναν στάσιμες ή μειώθηκαν, ενώ το ενεργειακό σοκ του 2022 αύξησε σημαντικά το κόστος για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.

Ωστόσο, το σημαντικότερο πρόβλημα για την Ευρώπη είναι ότι ο ανταγωνισμός δεν περιορίζεται πλέον στο κόστος.

Η Fitch διαπιστώνει μεγάλες βελτιώσεις στη μη τιμολογιακή ανταγωνιστικότητα της Κίνας, με τους εξαγωγείς της να επεκτείνονται ταχύτατα σε νέες κατηγορίες προϊόντων, μεταξύ των οποίων οι πράσινες τεχνολογίες και τα αγαθά που επιτρέπουν την ανάπτυξη και λειτουργία εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης.

Το κινεζικό εξαγωγικό μείγμα επικαλύπτεται έτσι ολοένα περισσότερο με το ευρωπαϊκό, ενώ η διαφορά ποιότητας που παραδοσιακά λειτουργούσε υπέρ των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων έχει περιοριστεί ή ακόμη και εξαλειφθεί σε ορισμένες κατηγορίες προϊόντων.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της μεταβολής.

Η ίδια η ΕΚΤ έχει υπολογίσει ότι η Ευρωζώνη είναι καθαρός εισαγωγέας των αγαθών που απαιτούνται για την κατασκευή και λειτουργία των υποδομών των data centers για AI, με το σχετικό εμπορικό έλλειμμα να αυξάνεται από 0,2% του ΑΕΠ το 2024 σε σχεδόν 0,3% το 2025, εν μέρει λόγω των μεγαλύτερων εισαγωγών από την Κίνα.

Τα αγαθά που σχετίζονται με την AI αντιστοιχούσαν ήδη περίπου στο 13% των συνολικών εισαγωγών αγαθών της Ευρωζώνης το 2025, έναντι περίπου 9% των εξαγωγών της.

Το «όπλο» των κινεζικών επιδοτήσεων

Σε αυτό το σημείο έρχεται να συμπληρώσει την εικόνα η νέα ανάλυση της ΕΚΤ για τις κρατικές ενισχύσεις. Με βάση στοιχεία του ΟΟΣΑ για 525 μεγάλες μεταποιητικές επιχειρήσεις σε 52 χώρες, η κεντρική τράπεζα διαπιστώνει ότι η Κίνα ξεχωρίζει τόσο ως προς το ύψος όσο και ως προς το εύρος της κρατικής υποστήριξης προς τη βιομηχανία.

Το 2024 οι επιδοτήσεις αντιστοιχούσαν περίπου στο 2% του κόστους των κινεζικών επιχειρήσεων, έναντι 1,4% στις ΗΠΑ και μόλις 0,6% στην Ευρωζώνη.

Η διαφορά δεν αφορά μόνο το ύψος των ενισχύσεων αλλά και το πού κατευθύνονται.

Από το 2010 έως το 2024 η Κίνα περιόρισε σταδιακά τη στήριξη προς περισσότερο ώριμους κλάδους και δραστηριότητες που συνδέονται με το real estate, όπως το τσιμέντο και το αλουμίνιο, και μετακίνησε το βάρος προς στρατηγικούς τομείς, όπως οι ημιαγωγοί, οι μεταφορές και η χημική βιομηχανία.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι ημιαγωγοί και τα φωτοβολταϊκά συγκαταλέγονται στους κλάδους με τη μεγαλύτερη ένταση κρατικής στήριξης. Την τελευταία πενταετία οι επιδοτήσεις αντιστοιχούσαν κατά μέσο όρο περίπου στο 3,9% του κόστους των επιχειρήσεων ημιαγωγών και στο 3,6% για τα φωτοβολταϊκά, έναντι 0,8% στην αυτοκινητοβιομηχανία.

Πρόκειται για τομείς που βρίσκονται ταυτόχρονα στο επίκεντρο της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης και αποτελούν κρίσιμα τμήματα της εφοδιαστικής αλυσίδας της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Πώς οι επιδοτήσεις μετατρέπονται σε εξαγωγές

Οι κινεζικοί κλάδοι που λαμβάνουν περισσότερη κρατική υποστήριξη τείνουν να εμφανίζουν και μεγαλύτερη αύξηση των εσόδων τους από το εξωτερικό.

Τα αποτελέσματα της ΕΚΤ δείχνουν ότι οι αυξήσεις των επιδοτήσεων ακολουθούνται από υψηλότερα εγχώρια και ξένα έσοδα στις κινεζικές επιχειρήσεις, με την ισχυρότερη επίδραση να εμφανίζεται μέσα στα πρώτα δύο έως τρία χρόνια.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο χαρακτηριστική στους στρατηγικούς κλάδους.

Σε αυτοκίνητα, φωτοβολταϊκά, ανεμογεννήτριες και ημιαγωγούς, η συμβολή των επιδοτήσεων στην αύξηση των εξαγωγών εκτιμάται ότι είναι τέσσερις έως δεκατέσσερις φορές μεγαλύτερη σε σχέση με την αντίστοιχη επίδραση στο σύνολο των κινεζικών επιχειρήσεων που εξετάζονται.

Η ΕΚΤ επισημαίνει ότι τα αποτελέσματα πρέπει να ερμηνεύονται με προσοχή και δεν αποδεικνύουν από μόνα τους ότι οι επιδοτήσεις προκαλούν την αύξηση των εξαγωγών. Δείχνουν, ωστόσο, ότι η κρατική βιομηχανική πολιτική μπορεί να μεταβάλει ουσιαστικά τις εμπορικές ισορροπίες σε στρατηγικούς τομείς.

Ο κίνδυνος αποβιομηχάνισης της Ευρώπης

Η Κίνα διαθέτει πλέον έναν συνδυασμό χαμηλότερου κόστους, ισχυρής κρατικής χρηματοδότησης, αυξανόμενης τεχνολογικής ικανότητας και μεγαλύτερης ποιότητας προϊόντων, την ώρα που η ίδια γίνεται λιγότερο εξαρτημένη από τις εισαγωγές από την Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο.

Παράλληλα, η αδύναμη εγχώρια κατανάλωση και οι χαμηλότεροι ρυθμοί αύξησης των επενδύσεων καθιστούν την κινεζική ανάπτυξη περισσότερο εξαρτημένη από την εξωτερική ζήτηση. Μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής κατευθύνεται επομένως στις διεθνείς αγορές, αυξάνοντας την πίεση στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις τόσο εντός της ΕΕ όσο και σε τρίτες χώρες.

Η ΕΚΤ προειδοποιεί ότι, εφόσον οι επιδοτήσεις οδηγούν σε εξαγωγές μεγαλύτερες από αυτές που θα δικαιολογούσαν οι υποκείμενες οικονομικές συνθήκες, το κόστος προσαρμογής για τους εμπορικούς εταίρους μπορεί να είναι σημαντικό, φτάνοντας μέχρι τις απώλειες θέσεων εργασίας και την αποβιομηχάνιση.

Από την πλευρά της, η Fitch εκτιμά ότι οι παράγοντες που τροφοδοτούν την κινεζική ανταγωνιστικότητα δύσκολα θα αλλάξουν κατεύθυνση σύντομα. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εμφανίζονται έτσι ολοένα περισσότερο διατεθειμένες να χρησιμοποιήσουν εμπορικά μέτρα για την προστασία της βιομηχανικής βάσης της ηπείρου, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι μπορούν να ανατραπούν γρήγορα οι υφιστάμενες εμπορικές τάσεις.

Του Αλέξανδρου Βέλμαχου

Πηγή: liberal.gr