ΧΡΥΣΟΣ: ΠΩΣ ΕΙΣΕΡΧΟΝΤΑΙ ΠΑΡΑΝΟΜΕΣ ΠΟΣΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗ ΝΟΜΙΜΗ ΑΓΟΡΑ

Η έρευνα των New York Times αποκαλύπτει σοβαρά κενά στους ελέγχους της παγκόσμιας αγοράς χρυσού και καταγγέλλει ότι πιστοποιημένος χρυσός από ορυχεία με παιδική εργασία και παράνομες δραστηριότητες διοχετεύεται στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα. 

Στην υπόθεση της Μαδαγασκάρης, το Istanbul Gold Refinery φέρεται να επεξεργάστηκε χρυσό αμφισβητούμενης προέλευσης, ενώ έγγραφα ελέγχου τροποποιήθηκαν και χρονολογήθηκαν αναδρομικά. 

Ένα εκτεταμένο δίκτυο ανεπαρκών ελέγχων επιτρέπει σε χρυσό από παράνομα ορυχεία, εγκληματικές οργανώσεις και δραστηριότητες που συνδέονται με την παιδική εργασία να εισέρχεται στη νόμιμη διεθνή αγορά, σύμφωνα με την έρευνα της αμερικανικής εφημερίδας.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η London Bullion Market Association (LBMA), ο οργανισμός που πιστοποιεί διυλιστήρια και καθορίζει βασικά πρότυπα για τη διεθνή αγορά χρυσού. Η έρευνα υποστηρίζει ότι, παρά τον κεντρικό ρόλο της στην πιστοποίηση της προέλευσης του πολύτιμου μετάλλου, η LBMA έχει επανειλημμένα αποτύχει να εμποδίσει την είσοδο χρυσού που συνδέεται με σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και παράνομες δραστηριότητες.

Η υπόθεση της Μαδαγασκάρης αναδεικνύεται ως χαρακτηριστικό παράδειγμα. Σύμφωνα με έγγραφα που εξέτασαν οι New York Times, χρυσός από ορυχεία, στα οποία εργάζονταν παιδιά, αγοράστηκε από την Κεντρική Τράπεζα της χώρας και στη συνέχεια διοχετεύτηκε στην Τουρκία μέσω του Istanbul Gold Refinery, ενός από τα μεγάλα διυλιστήρια που διαθέτουν πιστοποίηση της LBMA.

Ένα σύστημα ελέγχου με σοβαρά κενά

Η διεθνής αγορά βασίζεται στην πιστοποίηση της LBMA, καθώς τα διυλιστήρια που περιλαμβάνονται στον κατάλογό της έχουν πρόσβαση σε σημαντικές αγορές και συναλλαγές με τράπεζες, επενδυτές και θεσμικούς φορείς.

Οι κανόνες προβλέπουν ότι τα διυλιστήρια οφείλουν να τεκμηριώνουν την προέλευση του χρυσού και να ελέγχουν εάν οι προμηθευτές τους συνδέονται με εγκληματική δραστηριότητα, παιδική εργασία, παραβιάσεις οικονομικών κυρώσεων ή περιβαλλοντικές καταστροφές.

Ωστόσο, η έρευνα των New York Times διαπιστώνει ότι ο μηχανισμός βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στα έγγραφα και στις δηλώσεις των ίδιων των διυλιστηρίων. Η LBMA δεν επαληθεύει πάντοτε ανεξάρτητα εάν οι πληροφορίες που υποβάλλονται ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, ενώ οι παραβάσεις σπάνια οδηγούν σε ουσιαστικές κυρώσεις. 

Η αντίφαση είναι εμφανής και στον ρόλο του οργανισμού. Ενώ η διευθύνουσα σύμβουλός του, Ρουθ Κρόουελ, παρουσιάζει την LBMA ως παγκόσμια αρχή καθορισμού προτύπων, σε δικαστικά έγγραφα η ίδια η ένωση έχει υποστηρίξει ότι αποτελεί μικρό μη κερδοσκοπικό οργανισμό, χωρίς το προσωπικό και τους πόρους που απαιτούνται για να θεωρηθεί υπεύθυνη για περιστατικά σε ορυχεία.

Παιδική εργασία και περιβαλλοντική καταστροφή στη Μαδαγασκάρη

Στη Μαδαγασκάρη, η άνοδος των τιμών του χρυσού έχει ενισχύσει την παράνομη εξόρυξη, με δραματικές συνέπειες για τους εργαζομένους και το περιβάλλον.

Δημοσιογράφος της εφημερίδας επισκέφθηκε το ορυχείο Madagold και άλλες περιοχές εξόρυξης, όπου διαπίστωσε ότι παιδιά έσπαγαν πετρώματα, μετέφεραν κουβάδες με μετάλλευμα και κινούνταν κοντά σε βαθιά και επικίνδυνα φρεάτια. 

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι συνθήκες εργασίας ήταν στοιχειώδεις και δεν υπήρχε επαρκής εξοπλισμός ασφαλείας. Παράλληλα, εκσκαφείς είχαν μετατρέψει ορυζώνες σε μεγάλους λάκκους, ενώ σε άλλες περιοχές κόβονταν δέντρα προστατευόμενων δασών για την κατασκευή υποστηρικτικών δοκών στα ορυχεία.

Σύμφωνα με την έρευνα, η Κεντρική Τράπεζα της Μαδαγασκάρης αγόρασε χρυσό από διαφορετικές πηγές, μεταξύ των οποίων και το Madagold. Κυβερνητικά έγγραφα που εξέτασαν οι δημοσιογράφοι συνδέουν μέρος του χρυσού με το συγκεκριμένο ορυχείο, όπου εργάζονταν παιδιά. 

Όταν η τράπεζα επιχείρησε αρχικά να βρει αγοραστές στην Ελβετία, αρκετά διυλιστήρια αρνήθηκαν να παραλάβουν το μέταλλο, καθώς υπήρχαν σοβαρά ερωτήματα για την προέλευση και τη νομιμότητά του.

Η λύση βρέθηκε το 2023, όταν η Κεντρική Τράπεζα συμφώνησε με το Istanbul Gold Refinery.

Η συμφωνία με το τουρκικό διυλιστήριο

Σύμφωνα με τα έγγραφα που εξέτασαν οι New York Times, ο ελεγκτής του τουρκικού διυλιστηρίου δήλωσε στην LBMA ότι η εταιρεία δεν συνεργαζόταν με ορυχεία υψηλού κινδύνου. Η δήλωση αυτή την απάλλασσε από την υποχρέωση να πραγματοποιήσει επιτόπιους ελέγχους στις εγκαταστάσεις εξόρυξης.

Ο χρυσός μεταφέρθηκε σε εγκατάσταση κοντά στο διεθνές αεροδρόμιο της Μαδαγασκάρης, όπου μετατράπηκε σε ράβδους βάρους 12 κιλών. Στη συνέχεια, ποσότητες αξίας δεκάδων εκατομμυρίων δολαρίων στάλθηκαν στην Τουρκία για επεξεργασία και ένταξη στη νόμιμη εφοδιαστική αλυσίδα.

Η έρευνα αναφέρει ότι η υπόθεση άρχισε να εξετάζεται διεξοδικότερα όταν ελεγκτής της Ευρωπαϊκής Ένωσης εντόπισε τη συμφωνία και αμφισβήτησε τον ισχυρισμό ότι δεν υπήρχαν ενδείξεις κινδύνου. Η UNICEF είχε καταγράψει περισσότερα από 230.000 παιδιά που εργάζονταν σε ορυχεία της Μαδαγασκάρης, ενώ άλλοι διεθνείς οργανισμοί είχαν καταγράψει προβλήματα στον μεταλλευτικό κλάδο της χώρας.

Σύμφωνα με τα έγγραφα και τις δηλώσεις που επικαλείται η εφημερίδα, στελέχη της LBMA συνεργάστηκαν με τον ελεγκτή του Istanbul Gold Refinery για την εκπόνηση νέας έκθεσης συμμόρφωσης. Η έκθεση αναγνώριζε ότι το διυλιστήριο είχε αγοράσει χρυσό από δραστηριότητες υψηλού κινδύνου, αλλά κατέληγε στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρχε παιδική εργασία στα ορυχεία.

Το επίμαχο έγγραφο φέρεται να έλαβε αναδρομική ημερομηνία, δημιουργώντας την εντύπωση ότι είχε συνταχθεί κατά την αρχική περίοδο ελέγχου. Σύμφωνα με την έρευνα, εξακολουθεί να βρίσκεται αναρτημένο στην ιστοσελίδα της LBMA χωρίς σαφή ενημέρωση για τις τροποποιήσεις.

Οι New York Times υποστηρίζουν ότι η διαδικασία δεν ανταποκρινόταν στους γραπτούς κανόνες της ένωσης, οι οποίοι προβλέπουν επιτόπιους ελέγχους ή ελέγχους από ανεξάρτητους τρίτους για χρυσό υψηλού κινδύνου.

Ο αρμόδιος για τη συμμόρφωση στο Istanbul Gold Refinery, Μουσταφά Σαλαλί, δήλωσε ότι η εταιρεία βασίστηκε στη διαβεβαίωση της Κεντρικής Τράπεζας της Μαδαγασκάρης και ότι η διαδικασία θεωρήθηκε σύμφωνη με τους κανόνες, καθώς είχε εγκριθεί από την LBMA.

Η Κρόουελ αναγνώρισε ότι υπήρξαν «παρατυπίες» στη διαδικασία και ότι η χρονολογική ακολουθία των εγγράφων θα μπορούσε να είχε παρουσιαστεί με μεγαλύτερη σαφήνεια. Οι εξηγήσεις της για το εάν είχε ανακοινωθεί επίσημη έρευνα και για το εύρος των διορθωτικών ενεργειών διαφοροποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της επικοινωνίας της με την εφημερίδα.

Παρόμοιες υποθέσεις σε άλλες χώρες

Η έρευνα δεν περιορίζεται στη Μαδαγασκάρη. Οι New York Times περιγράφουν περιπτώσεις στις οποίες χρυσός από παράνομες εξορύξεις στον Αμαζόνιο και από δραστηριότητες που συνδέονται με παιδική εργασία στην Παπούα Νέα Γουινέα εισήλθε στην αγορά μέσω πιστοποιημένων διυλιστηρίων.

Σε άλλη υπόθεση, σύμφωνα με το δημοσίευμα, η LBMA πληροφορήθηκε ότι το Istanbul Gold Refinery είχε παραλάβει χρυσό από μικρής κλίμακας ορυχεία της Μαυριτανίας, όπου είχαν καταγραφεί περιστατικά καταναγκαστικής εργασίας. Η ένωση, σύμφωνα με την έρευνα, έκρινε ότι δεν είχε παραβιαστεί κάποιος κανόνας.

Οι περιπτώσεις αυτές αναδεικνύουν ένα ευρύτερο πρόβλημα: όταν η προέλευση του χρυσού δεν ελέγχεται αποτελεσματικά, το μέταλλο μπορεί να αποκτήσει πιστοποίηση που του επιτρέπει να διακινείται στις διεθνείς αγορές, παρά τις καταγγελίες για τις συνθήκες υπό τις οποίες εξορύχθηκε.

Η ευθύνη της διεθνούς αγοράς

Η υπόθεση αναδεικνύει τα όρια ενός συστήματος στο οποίο η πρόσβαση στην παγκόσμια αγορά εξαρτάται από πιστοποιήσεις που βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις δηλώσεις των ίδιων των επιχειρήσεων.

Η LBMA υποστηρίζει ότι καθορίζει τα πρότυπα για την υπεύθυνη προμήθεια χρυσού, ενώ οι κυβερνήσεις είναι υπεύθυνες για την εποπτεία των εξορύξεων. Η έρευνα των New York Times, ωστόσο, θέτει το ερώτημα κατά πόσο ένας οργανισμός που παίζει τόσο καθοριστικό ρόλο στην πρόσβαση στις διεθνείς αγορές μπορεί να περιορίζεται στη συλλογή και αξιολόγηση εγγράφων, χωρίς συστηματική επαλήθευση των πραγματικών συνθηκών στα ορυχεία.

Για τη Μαδαγασκάρη, η πιστοποίηση είχε άμεσο οικονομικό αποτέλεσμα. Ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας δήλωσε ότι εταιρείες που προηγουμένως αρνούνταν να αγοράσουν τον χρυσό άρχισαν να ενδιαφέρονται για την προμήθειά του, αφού η LBMA είχε καταλήξει ότι δεν υπήρχε πρόβλημα.

Το βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι η πιστοποίηση δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση πως ο χρυσός εξορύχθηκε νόμιμα και χωρίς παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Όταν οι έλεγχοι αποτυγχάνουν, το μέταλλο μπορεί να εισέλθει στο ίδιο χρηματοπιστωτικό σύστημα που υποτίθεται ότι έχει θεσπίσει μηχανισμούς για να αποκλείει την παράνομη προέλευσή του.

Της Βάνας Στέλλου

Πηγή: energia.gr