ΕΥΡΩΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ: ΠΡΟΤΕΙΝΕΙ ΤΗΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΕΙΔΙΚΟΥ ΤΑΜΕΙΟΥ ΓΙΑ ΕΦΟΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ ΣΕ ΚΡΙΣΙΜΑ ΟΡΥΚΤΑ

Σε κινήσεις ενίσχυσης της στρατηγικής της αυτονομίας στις κρίσιμες ορυκτές πρώτες ύλες προέβη στο διάστημα των τελευταίων είκοσι ημερών υπό την πίεση των γεωπολιτικών εξελίξεων και των τεχνολογικών αναγκών.

Συγκεκριμένα σημαντική εξέλιξη αποτελεί η απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, στις 20 Οκτωβρίου 2026, να υποστηρίξει τη δημιουργία ειδικού Ευρωπαϊκού Ταμείου Κρίσιμων Πρώτων Υλών (Critical Raw Materials Fund), με προτεινόμενη αρχική χρηματοδότηση 2 δισ. ευρώ.

Η σχετική νομοθετική έκθεση εγκρίθηκε με 470 ψήφους υπέρ, 83 κατά και 108 αποχές, στο πλαίσιο της τροποποίησης του Κανονισμού για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες (CRMA – Κανονισμός ΕΕ 2024/1252).  

Το προτεινόμενο Ταμείο προβλέπεται να χρηματοδοτηθεί από τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό της περιόδου 2028–2034, με δυνατότητα κινητοποίησης πρόσθετων δημόσιων και ιδιωτικών κεφαλαίων. Σκοπός του είναι η υποστήριξη επενδύσεων σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας, από τη μεταλλευτική έρευνα και την εξόρυξη έως την επεξεργασία, τη μεταλλουργία και την ανακύκλωση, με εργαλεία όπως δάνεια, εγγυήσεις και κεφαλαιακές συμμετοχές.

Παράλληλα, προτείνεται η δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Κέντρου Κρίσιμων Πρώτων Υλών (European Critical Raw Materials Centre), το οποίο θα συντονίζει την παρακολούθηση των αγορών, τις κοινές προμήθειες, τα στρατηγικά αποθέματα και την υποστήριξη επενδύσεων.

Προβλέπονται επίσης παρεμβάσεις για τη μείωση του επενδυτικού κινδύνου και τη μεγαλύτερη ανθεκτικότητα των ευρωπαϊκών εφοδιαστικών αλυσίδων. Το Κέντρο θα συγκεντρώνει πληροφορίες για την αγορά, τον σχεδιασμό ανθεκτικότητας, τη δημιουργία αποθεμάτων, τις από κοινού αγορές, τη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών και χρηματοδοτικά μέσα.

Επιπλέον στο νέο πρόγραμμα Εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2027 που μόλις ανακοινώθηκε, με ημερομηνία 4 Νοεμβρίου 2026, περιλαμβάνεται μία ακόμη πρωτοβουλία για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, με τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού φορέα με την ονομασία «European Corporation on Critical Raw Materials», ο οποίος θα συνεργάζεται στενά με το Κέντρο Κρίσιμων Πρώτων Υλών.

Στόχος είναι η εξασφάλιση των απαραίτητων υλικών για στρατηγικούς κλάδους της ευρωπαϊκής οικονομίας: ηλεκτρικά αυτοκίνητα, μπαταρίες, ημιαγωγοί και άμυνα. Η πρωτοβουλία καταγράφεται στο Παράρτημα του Προγράμματος ως αυτοτελής δράση για τη διαφοροποίηση του εφοδιασμού σε κρίσιμες πρώτες ύλες. Παράλληλα προβλέπεται ενίσχυση των διεθνών εμπορικών συνεργασιών ώστε να γίνουν πιο ανθεκτικές οι αλυσίδες εφοδιασμού και να μειωθούν οι στρατηγικές εξαρτήσεις.

Μηχανισμοί σταθεροποίησης των τιμών, άμυνα και ασφάλεια

Για να βελτιωθεί η συνολική αποτελεσματικότητα του νομοθετικού πλαισίου για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζητεί μηχανισμούς σταθεροποίησης των τιμών, όπως συμβάσεις επί διαφοράς, που θα μπορούσαν να παράσχουν ασφάλεια εσόδων στους φορείς ανάπτυξης έργων εξόρυξης, επεξεργασίας και ανακύκλωσης. 

Επίσης επιθυμεί την επέκταση του υφιστάμενου μηχανισμού των από κοινού αγορών της ΕΕ, ώστε να διευκολυνθεί η συντονισμένη στρατηγική συσσώρευση αποθεμάτων κρίσιμων πρώτων υλών σε όλα τα κράτη μέλη και τις επιχειρήσεις. 

Επιπλέον αναδεικνύει τη διάσταση των κρίσιμων πρώτων υλών στη άμυνα και την ασφάλεια, ζητώντας την κινητοποίηση του επικείμενου προγράμματος για την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία ώστε να χρηματοδοτηθούν στρατηγικά έργα πρώτων υλών που είναι ζωτικής σημασίας για τις δυνατότητες ασφάλειας και άμυνας της Ε.Ε.

Υποχρεώσεις ελέγχου των εξαγωγών και ανθεκτικότητας

Για να διασφαλιστεί ο εφοδιασμός, οι ευρωβουλευτές λένε ότι υπάρχει ανάγκη για μια ρήτρα που θα επιτρέπει τον υπό όρους έλεγχο των εξαγωγών, ώστε η Επιτροπή να περιορίζει τις εξαγωγές απορριμμάτων και αποβλήτων μόνιμων μαγνητών, προκειμένου τα ανακυκλώσιμα υλικά να παραμένουν εντός της Ε.Ε.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, και όχι τα κράτη μέλη ξεχωριστά, θα πρέπει να είναι υπεύθυνη για τον προσδιορισμό των «μεγάλων εταιρειών» που χρησιμοποιούν κρίσιμες πρώτες ύλες σε έναν συγκεκριμένο στρατηγικό τομέα (π.χ. μπαταρίες, εξοπλισμός υδρογόνου, αεροσκάφη επανδρωμένα και μη, δορυφόροι ή προηγμένα μικροτσίπ). 

Οι «μεγάλες εταιρείες», με τη σειρά τους, θα υποχρεούνται να χαρτογραφούν τις αλυσίδες εφοδιασμού και να λαμβάνουν μέτρα για τη μείωση τρωτών σημείων όταν χρησιμοποιούν κρίσιμες πρώτες ύλες. Οι ευρωβουλευτές ζητούν επίσης από την Επιτροπή να ανοίγει τη διαδικασία αιτήσεων για στρατηγικά έργα τουλάχιστον δύο φορές το χρόνο, δίνοντας στις εταιρείες σαφείς και προβλέψιμες προθεσμίες.

Ελλάδα

Όπως τονίζουν στη «Ν» στελέχη του κλάδου οι εξελίξεις αυτές δημιουργούν νέο πεδίο δραστηριότητας με στόχο την ενίσχυση της θέσης της Ελλάδας στην ευρωπαϊκή αλυσίδα αξίας των κρίσιμων πρώτων υλών, από την έρευνα και την παραγωγή έως την επεξεργασία και την ανακύκλωση. Το Κοινοβούλιο είναι πλέον έτοιμο να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με τα κράτη μέλη σχετικά με την τελική μορφή της νομοθεσίας.

Είναι χαρακτηριστική η δήλωση των Ευρωπαίων Ευρωβουλευτών πως «η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια να στέκεται στο περιθώριο, ενώ άλλοι ενισχύουν τον έλεγχό τους επί των κρίσιμων πρώτων υλών. Χρειαζόμαστε ένα ευρωπαϊκό κέντρο με τους οικονομικούς πόρους και την εντολή να δρα γρήγορα προβλέποντας τις διαταραχές του εφοδιασμού και διασφαλίζοντας ότι οι ανάγκες μας δεν θα μπορούν να μετατραπούν σε μέσα γεωπολιτικής πίεσης. 

Είμαστε έτοιμοι να συνεργαστούμε με αξιόπιστες χώρες που συμμερίζονται τις αξίες μας και τη δέσμευσή μας να διασφαλίσουμε τις αλυσίδες εφοδιασμού και να τηρήσουμε τα ίδια υψηλά περιβαλλοντικά και κοινωνικά πρότυπα».

Η Ελλάδα συμμετέχει ήδη στη λίστα των νέων έργων του CRM Act (Critical Raw Material Act) της Ευρώπης που στόχο έχει την ενίσχυση του εφοδιασμού της Ε.Ε. με κρίσιμες πρώτες ύλες με τις προτάσεις έργων των ελληνικών εταιρειών ElvalHalcor που αφορά ανακύκλωση αλουμινίου και χαλκού, Ελληνικός Χρυσός με Skouries Project για εξόρυξη και παραγωγή χαλκού-χρυσού και της METLEN METLEN, η οποία προχωρεί στην επένδυση παραγωγής γαλλίου στη Βοιωτία και διερευνά νέες δυνατότητες στο γερμάνιο και το σκάνδιο, ενώ παράλληλα δρομολογεί την αναβάθμιση της μονάδας της στη Σίνδο για την ανάκτηση χαλκού, ψευδαργύρου, κοβαλτίου, νικελίου και μαγγανίου. γεγονός που επιβεβαιώνει τη σημασία της χώρας μας στην αλυσίδα αξίας των κρίσιμων πρώτων υλών της Ευρώπης και διεθνώς.

Τα έργα θα συμβάλουν στα σημεία αναφοράς που ορίζονται στην πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες (CRMA), σύμφωνα με τα οποία έως το 2030 η δυναμικότητα της ΕΕ θα καλύπτει τουλάχιστον το 10% της ετήσιας κατανάλωσής της για εξόρυξη, το 40% για επεξεργασία και το 25% για ανακύκλωση πρώτων υλών στρατηγικής σημασίας.

Της Λέττας Καλαμάρα

Πηγή: naftemporiki.gr