Η ΜΑΖΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ «ΟΙΚΟΛΟΓΩΝ»

 Από τον Σκεπτόμενο Πολίτη 

«…Τα αισθήματα, καλά ή άσχημα, που εκδηλώνονται από μια μάζα, παρουσιάζουν αυτόν τον διπλό χαρακτήρα, να είναι πολύ μονομερή και πολύ υπερβολικά…Η μονομέρεια των αισθημάτων των μαζών τις προφυλάσσουν από την αμφιβολία και την αβεβαιότητα. Μια εικασία που εκφράζεται, μεταμορφώνεται αμέσως σε αδιαμφισβήτητη προφάνεια. Ένα ίχνος αντιπάθειας ή αποδοκιμασίας που, στο μεμονωμένο άτομο, θα παρέμενε ελάχιστα τονισμένο, στο άτομο που βρίσκεται μέσα στη μάζα γίνεται αμέσως ένα άγριο μίσος.

Η βιαιότητα των αισθημάτων των μαζών γίνεται ακόμα πιο υπερβολική μέσα κυρίως στις ετερογενείς μάζες, από την απουσία ευθύνης. Η βεβαιότητα της ατιμωρησίας, τόσο πιο δυνατή όσο περισσότερο πολυπληθής είναι η μάζα, και η ιδέα μιας σημαντικής εξουσίας, που οφείλεται στο πλήθος, καθιστούν δυνατά για την ομάδα αισθήματα και πράξεις αδύνατα για το μεμονωμένο άτομο…

Καθώς η μάζα δεν εντυπωσιάζεται παρά μόνο από υπερβολικά αισθήματα, ο ρήτορας που θέλει να την εξαπατήσει πρέπει να κάνει κατάχρηση των εριστικών αποφάνσεων. Να υπερβάλλουν, να καταφάσκουν, να επαναλαμβάνουν και ποτέ να μην επιχειρούν να αποδείξουν τίποτε με ένα συλλογισμό, είναι οι μέθοδοι της επιχειρηματολογίας, στους ρήτορες των λαικών συνελεύσεων.

Η μάζα απαιτεί επίσης την ίδια υπερβολή στα αισθήματα των ηρώων της. Τα προτερήματά τους και οι καταφανείς αρετές τους πρέπει πάντα να μεγαλοποιούνται.

…Χωρίς να διατηρεί καμιά αμφιβολία σχετικά με αυτό που η ίδια θεωρεί αλήθεια ή πλάνη, και έχοντας από την άλλη πλευρά σαφή ιδέα της δύναμής της, η μάζα είναι τόσο αυταρχική, όσο και μισαλλόδοξη. Το άτομο μπορεί να δεχθεί την αντίρρηση και την συζήτηση, η μάζα δεν τις ανέχεται ποτέ. Στις δημόσιες συνελεύσεις, η πιο ήπια αντίρρηση εκ μέρους ενός ρήτορα γίνεται αμέσως δεκτή με ουρλιαχτά οργής και βίαιες ύβρεις, που αμέσως τις ακολουθούν βιαιοπραγίες και αποπομπή, αν ο ρήτορας επιμένει.

…Όποιες κι αν είναι οι ιδέες που υποβάλλονται στις μάζες, δεν μπορούν να αποβούν κυρίαρχες, παρά μόνον υπό την προυπόθεση να πάρουν ένα σχήμα πολύ απλό και να παρουσιασθούν μέσα στο πνεύμα τους υπό τη μορφή εικόνων. Καθώς κανένας λογικός σύνδεσμος αναλογίας ή διαδοχής δεν συνδέει μεταξύ τους αυτές τις ιδέες-εικόνες, αυτές μπορούν να υποκαταστήσουν η μία την άλλη…Μπορούμε λοιπόν να δούμε μέσα στις μάζες τη διαδοχή των πιο αντιφατικών ιδεών. Ανάλογα με τις συγκυρίες της στιγμής, η μάζα θα τεθεί υπό την επιρροή της μιάς από τις ιδέες που έχουν εναποθηκευθεί στο νού της και θα προβεί στις πιο ανόμοιες ενέργειες. Η πλήρης απώλεια του κριτικού πνεύματός της δεν της επιτρέπει να αντιληφθεί τις αντιφάσεις τους.

…Οι ιδέες, καθώς δεν είναι προσιτές στις μάζες παρά αφού περιβληθούν μια μορφή πολύ απλή, πρέπει, για να γίνουν δημοφιλείς, να υφίστανται συχνά τις πιο πλήρεις μεταμορφώσεις. Όταν πρόκειται για φιλοσοφικές ή επιστημονικές ιδέες λίγο υψηλές, μπορούμε να διαπιστώσουμε το βάθος των τροποποιήσεων που τους είναι απαραίτητες…

Συνδυασμός ανόμοιων πραγμάτων, που δεν έχουν ανάμεσά τους παρά μόνο σχέσεις φαινομενικές και άμεση γενίκευση ιδιαίτερων καταστάσεων, αυτά είναι τα χαρακτηριστικά της ομαδικής λογικής. Αυτής της τάξης συνδυασμούς παρουσιάζουν πάντα στις μάζες, οι ρήτορες που ξέρουν να τις μεταχειρίζονται… Μια αλυσίδα αυστηρών συλλογισμών θα ήταν ολοκληρωτικά ακατανόητη για τις μάζες...Η αδυναμία ορισμένων λόγων που άσκησαν επιρροή στους ακροατές τους, ενίοτε ξαφνιάζει στην ανάγνωση. Ξεχνούμε όμως ότι κατασκευάστηκαν για να παρασύρουν ομάδες κι όχι για να διαβασθούν από φιλοσόφους…

Οι κρίσεις που δέχονται (οι μάζες) δεν είναι παρά κρίσεις επιβεβλημένες και ποτέ κρίσεις που τις συζήτησαν. Πολλά είναι από αυτή την άποψη τα άτομα που δεν ανυψώνονται πάνω από τις μάζες. Η ευκολία με την οποία ορισμένες απόψεις γίνονται γενικές, οφείλεται κυρίως στην αδυναμία ορισμένων ανθρώπων να σχηματίσουν μια ιδιαίτερη άποψη, βασισμένη στους δικούς τους συλλογισμούς»

(Gustave Le Bon, «Ψυχολογία των μαζών», 1897, μετ. Ι.Σ. Χριστοδούλου, εκδ. Ζήτρος)

----------------------------------------------------

Σουβλάκια, μπλουζάκια και τραγούδι: Ανακαλύπτοντας την επανάσταση

Η κοφτερή ανάλυση του Γουσταύου ενόχλησε και ενοχλεί πολλούς και σήμερα. Λογικό. Σε κανέναν δεν αρέσει να βλέπει μια τόσο απλή, εύστοχη, χειρουργική ερμηνεία γεγονότων, ειδικά μάλιστα όταν αυτά οδηγούν σε χειραγώγηση του κόσμου. Τέτοια γεγονότα είναι το νέο αντάρτικο των «οικολόγων» και η ψευτο-εξέγερση της Ιερισσού. Η μαζική ψυχολογία τελικά, γεννά μικρές ιστορίες σαν τις παρακάτω των τελευταίων ημερών:

- Ερασιτέχνες σουβλατζήδες, συνταξιούχοι με πολυετή δουλειά στα μεταλλεία, συμμετέχουν κι αυτοί στο επαναστατικό γίγνεσθαι, τσικνίζοντας με το αζημίωτο για τους θεούς της Οικολογίας, σε κακόγουστες φιέστες.

- Παρατηρητές και υποκινητές, ηθικοί και φυσικοί αυτουργοί της κατά συρροήν οικο- τρομοκρατίας στη Χαλκιδική, καθαγιάζονται στην επαναστατική κολυμπήθρα και αναγορεύονται σε ένα είδος λαικών ηρώων

- Η τοπική Συριζοβουλευτίνα, τέως εργολήπτρια και νυν κατά-φαντασίαν-ακτιβίστρια, ανακαλύπτει πολιτικούς κρατούμενους, σαν αποτέλεσμα συνωμοσίας της τρικομματικής κυβέρνησης με την τρόικα, με στόχο να καμφθεί το αγωνιστικό φρόνημα των «κατοίκων». 

- Πάλαι ποτέ χαμπαριασμένοι μουσικοί συμμετέχουν σε στημένα, θλιβερά μουσικά σώου στην Ιερισσό.

«Δισεκατομμύρια γνώμες με ζαλίζουν

φοβάμαι πως στο τέλος κι εγώ θα χαθώ

μαζί μ' αυτούς που γύρω μου συνέχεια γυρίζουν

σ' έναν ανόητο ατέλειωτο χορό»,

έλεγαν οι Τρύπες και ο Αγγελάκας.

Δυστυχώς αυτό που φοβόταν τότε ο Αγγελάκας, τον βρήκε τώρα. Δυστυχώς.