"ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ": ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΤΗΣ ΕΕ ΑΓΝΟΕΙ ΤΑ ΟΡΥΚΤΑ

Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης συμφώνησαν να προχωρήσουν με μια πολιτική «Αγοράστε ευρωπαϊκά προϊόντα» για την προστασία στρατηγικών τομέων της βιομηχανίας του μπλοκ, αλλά με αυτόν τον τρόπο διατρέχουν τον κίνδυνο να παραβλέψουν τον κρίσιμο τομέα των ορυκτών που στηρίζει τη θέση μας στην παγκόσμια οικονομία.

Όταν οι περισσότεροι άνθρωποι φαντάζονται «στρατηγικούς τομείς», σκέφτονται γραμμές παραγωγής αυτοκινήτων και χυτήρια χάλυβα. Ωστόσο, κάθε προϊόν ξεκινά με πρώτες ύλες. Όποιος ελέγχει τις πρώτες ύλες, ελέγχει τον πρώτο κρίκο της αλυσίδας, διαμορφώνοντας τις αλυσίδες εφοδιασμού, τις τιμές, τη βιομηχανική συνέχεια και, τελικά, την οικονομική κυριαρχία.

Αν η Ευρώπη θέλει μια σοβαρή βιομηχανική στρατηγική, δεν μπορεί να επικεντρωθεί μόνο στα τελικά προϊόντα. Πρέπει να σκέφτεται κάθετα, από τη γεωλογία έως την επεξεργασία, από τη διύλιση έως τα εξαρτήματα, από την κατασκευή έως τα στρατηγικά αποθέματα. Αυτή είναι η ανθεκτικότητα εκ σχεδιασμού. Χωρίς αυτήν, η Ευρώπη θα παραμείνει δομικά ευάλωτη και εκτεθειμένη στις αποφάσεις των υπερδυνάμεων που ελέγχουν την προμήθεια.

Η δεκαετία του 1990 περιγράφηκε ως «το τέλος της ιστορίας». Η φράση του Φουκουγιάμα αποτύπωνε την πίστη σε έναν κόσμο που θα γίνεται ολοένα και πιο χωρίς σύνορα. Το 2026, τα σύνορα παραμένουν σταθερά στη θέση τους και η Ευρώπη βρίσκεται ανάμεσα σε δύο ανταγωνιστικά κέντρα εξουσίας. 

Η Κίνα έχει κληρονομήσει τον τίτλο της Βρετανίας του 18ου αιώνα ως το «εργαστήριο του κόσμου», με μια βιομηχανική βάση απαράμιλλη σε κλίμακα και κόστος. Οι ΗΠΑ ηγούνται στις επενδύσεις και την τεχνολογική καινοτομία σε μια εξίσου απαράμιλλη κλίμακα.

Και οι δύο πλέον κατανοούν ότι η βιομηχανία δεν ξεκινά από την πύλη του εργοστασίου. Η Κίνα σκέφτεται κάθετα εδώ και δεκαετίες, εξασφαλίζοντας δικαιώματα εξόρυξης, δημιουργώντας δυναμικότητα διύλισης, κλειδώνοντας τις αποθήκες και διαμορφώνοντας ολόκληρα οικοσυστήματα εφοδιασμού. Οι ΗΠΑ έχουν συνειδητοποιήσει αυτήν την πραγματικότητα και ενεργούν με τρόπους που θα πρέπει να χρησιμεύσουν ως προειδοποίηση για την Ευρώπη.

Καθώς ο κόσμος εισέρχεται σε μια εποχή που καθοδηγείται από την Τεχνητή Νοημοσύνη και απαιτεί προηγμένη κατασκευή σε πρωτοφανή κλίμακα, η Ευρώπη πρέπει να καθορίσει τον ρόλο της. Το πρόγραμμα «Αγοράστε Ευρωπαϊκά Προϊόντα» αναγνωρίζει ορθώς την ανάγκη προστασίας και ενίσχυσης της υψηλής ποιότητας βιομηχανικής μας βάσης. Παρά τις αυξανόμενες εξωτερικές πιέσεις, η Ευρώπη εξακολουθεί να κατασκευάζει εξαιρετικά πράγματα.

Τι γίνεται όμως με τα υλικά που απαιτούνται για την κατασκευή τους; Οι δηλώσεις από την τελευταία σύνοδο κορυφής της ΕΕ επικεντρώθηκαν σχεδόν εξ ολοκλήρου στα τελικά προϊόντα. Οι ηγέτες προειδοποίησαν για το κλείσιμο εργοστασίων και τη μείωση των επενδύσεων που θα δημιουργούσαν μια «υπαρξιακή κρίση». Είπαν ελάχιστα για τα κρίσιμα ορυκτά.

Αυτή η σιωπή καθίσταται ολοένα και πιο αδικαιολόγητη. Οι ΗΠΑ έχουν δρομολογήσει το ταμείο DFC για τη χρηματοδότηση ασφαλών αλυσίδων εφοδιασμού και την υποστήριξη στρατηγικών έργων σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας, διασφαλίζοντας την πρόσβαση στα ορυκτά που στηρίζουν την προηγμένη μεταποίηση, την άμυνα, την ενεργειακή ασφάλεια και την τεχνολογική ηγεσία.

Επίσης, πραγματοποιεί άμεσες στρατηγικές κινήσεις. Τον Φεβρουάριο του 2026, η υποστηριζόμενη από τις ΗΠΑ Κοινοπραξία Orion Critical Mineral, με την υποστήριξη της US International Development Finance Corp. και της ADQ του Άμπου Ντάμπι, συμφώνησε να αποκτήσει μερίδιο 40% στην Mutanda Mining και την Kamoto Copper Company της Glencore στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, γεγονός που συνεπάγεται επιχειρηματική αξία περίπου 9 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Αυτή είναι μια στρατηγική στην πράξη. Αναγνωρίζει ότι τα ορυκτά στη βάση της αλυσίδας αξίας αποτελούν μοχλούς εθνικής ισχύος.

Η Ευρώπη, επίσης, διαθέτει σημαντικούς πόρους. Οι προβλέψεις του IEA για το 2025 αποτιμούν τον τομέα σε σχεδόν 30 δισεκατομμύρια ευρώ (35 δισεκατομμύρια δολάρια), ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά τις δυνατότητές του σε πολλά πολλαπλάσια αυτού του αριθμού.

Ωστόσο, πολλοί υποθέτουν ότι τα κρίσιμα ορυκτά ανήκουν στην Κίνα και τις ΗΠΑ. Η προσοχή συχνά επικεντρώνεται στην προσπάθεια για παραχωρήσεις στην υποσαχάρια Αφρική, με την Ευρώπη να αντιμετωπίζεται ως δεύτερη σκέψη. Αυτή η υπόθεση είναι λανθασμένη και ενέχει τον κίνδυνο να οδηγήσει την πολιτική σε μια κοντόφθαλμη πορεία.

Ορυκτό άκρο

Η Ευρώπη μπορεί να εξάγει ή να επεξεργαστεί χαλκό, λίθιο, αλουμίνα υψηλής καθαρότητας, φωσφορικό άλας και τιτάνιο σε σημαντική κλίμακα. Κάθε ένα από αυτά είναι απαραίτητο για τη βιομηχανική μετάβαση που βρίσκεται σε εξέλιξη. 

Η κλιμάκωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για την επίτευξη φιλόδοξων κλιματικών στόχων θα απαιτήσει τεράστιες ποσότητες αυτών των υλικών. Το ίδιο θα συμβεί και με την επιταχυνόμενη στροφή προς τα ηλεκτρικά οχήματα. 

Τα φωσφορικά άλατα υποστηρίζουν την επισιτιστική ασφάλεια μέσω λιπασμάτων και υποστηρίζουν την αμυντική παραγωγή. Το τιτάνιο παραμένει απαραίτητο για την άμυνα και την αεροδιαστημική. Αυτά τα ορυκτά θα διαμορφώσουν το οικονομικό και στρατηγικό τοπίο των επόμενων δεκαετιών.

Τα κρίσιμα ορυκτά μπορεί να είναι σε μεγάλο βαθμό αόρατα στο κοινό, αλλά θα διαδραματίσουν ολοένα και μεγαλύτερο ρόλο στην καθημερινή ζωή και τη μελλοντική ευημερία. Το πού τα προμηθευόμαστε, πώς τα μεταφέρουμε και τι πληρώνουμε για αυτά θα παραμείνουν ανοιχτά ερωτήματα για τα επόμενα χρόνια.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να φέρει τους ηγέτες της πίσω στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και να επικαιροποιήσει την προσέγγιση «Αγοράστε ευρωπαϊκά». Μια στρατηγική που επικεντρώνεται αποκλειστικά στη μεταποίηση βλέπει μόνο ένα μέρος της εικόνας. Η ενσωμάτωση κρίσιμων ορυκτών θα τοποθετούσε την Ευρώπη σε πιο σταθερό έδαφος καθώς θα πλοηγείται ανάμεσα στους δίδυμους γίγαντες των ΗΠΑ και της Κίνας.

Toυ Michael Wurmser*

* Ο Michael Wurmser είναι ο ιδρυτής της Norge Mineraler

Πηγή: mining.com