Η ΤΡΙΠΛΗ ΠΑΓΙΔΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΑΠΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΙΝΑ

Η πολιτική της Ευρώπης σχετικά με την Κίνα δείχνει ολοένα και περισσότερο ένα χάσμα ανάμεσα στη φιλοδοξία και την ικανότητα.

Οι Βρυξέλλες θέλουν να μειώσουν την έκθεση στο Πεκίνο, να υπερασπιστούν τη βιομηχανική τους βάση και να σταματήσουν την πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα της Κίνας από το να υπονομεύει τις ευρωπαϊκές αγορές.

Αυτό είναι κατανοητό. Το πρόβλημα είναι η ικανότητα.

Ο κίνδυνος για την Ευρώπη είναι μια τριπλή παγίδα: να είναι πολύ συγκρουσιακή για να αποφύγει αντίποινα, πολύ διαιρεμένη για να τα αποτρέψει, πολύ εξαρτημένη για να τα απορροφήσει και πολύ αργή για να χτίσει εναλλακτικές

Η Ευρώπη προσπαθεί να εφαρμόσει μείωση της εξάρτησης από κινδύνους (σ.σ: ελεύθερη απόδοση του όρου de-risking) χωρίς την ενότητα, τη διαπραγματευτική ισχύ, τη δημοσιονομική δύναμη ή το βιομηχανικό βάθος που απαιτούνται για να απορροφήσει τα αντίποινα.

Αυτή η ένταση οξύνθηκε από την περσινή σύνοδο μεταξύ του προέδρου των ΗΠΑ, Donald Trump, και του Κινέζου ηγέτη, Xi Jinping, στο Πεκίνο.

Το πιο ανησυχητικό αποτέλεσμα για την Ευρώπη δεν είναι μια επίσημη σφαίρα επιρροής ΗΠΑ–Κίνας τύπου «G2» (η έννοια της Ομάδας των Δύο, όπου ΗΠΑ και Κίνα λειτουργούν ως δυαδική δύναμη που διαχειρίζεται τις παγκόσμιες υποθέσεις, που διατυπώθηκε από τον Αμερικανό οικονομολόγο C. Fred Bergsten το 2005), αλλά μια διαχειριζόμενη αντιπαλότητα όπου Ουάσινγκτον και Πεκίνο συνάπτουν τακτικές συμφωνίες για εμπόριο, τεχνολογία, ενέργεια, σπάνιες γαίες και ασφάλεια, ενώ η Ευρώπη μένει στο περιθώριο και απορροφά μέρος του κόστους.

Αυτό είναι το νέο στρατηγικό στρίμωγμα. Οι ΗΠΑ και η Κίνα παραμένουν αντίπαλοι αλλά είναι οικονομικά τόσο αλληλένδετοι ώστε να συνεχίζουν να διαπραγματεύονται.

Ο Trump έφτασε στο Πεκίνο τον περασμένο μήνα με Αμερικανούς επιχειρηματίες και μια στενή ατζέντα: εξασφάλιση ροών σπάνιων γαιών, δέσμευση αγορών και διαχείριση βραχυπρόθεσμου ρίσκου.

Η Ουάσιγκτον δεν τερματίζει την αντιπαλότητα αλλά τη μετατρέπει σε λειτουργική, συναλλακτική σχέση.

Η Ευρώπη, αντίθετα, κινδυνεύει να συγχέει τη ρητορική με στρατηγική. Η απεξάρτηση δεν δημιουργεί διαπραγματευτική ισχύ. Χωρίς εναλλακτικές, αποκαλύπτει ευπάθειες.

(Πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump (Δ) και πρόεδρος της Κίνας Xi Jinping (Α) στο Πεκίνο, 15 Μαΐου 2026. Φωτογραφία: Evan Vucci/AFP/NTB)

Το τίμημα της σκληρής στάσης

Η ΕΕ δεν μένει στάσιμη. Επέβαλε αντισταθμιστικούς δασμούς στα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα μετά από διαπίστωση ότι οι επιδοτήσεις στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό.

Οι Βρυξέλλες προωθούν επίσης βιομηχανική πολιτική, συμπεριλαμβανομένων προμηθειών τύπου «Made in Europe» και επιτάχυνσης της απανθρακοποίησης ενεργοβόρων βιομηχανιών και του αυτοκινητιστικού τομέα.

Το Πεκίνο έχει προειδοποιήσει ότι τέτοια μέτρα μπορεί να προκαλέσουν αντίποινα, και δεν πρόκειται για κενή απειλή.

Η Κίνα έχει επανειλημμένα δείξει ότι μπορεί να απορροφά πιέσεις και να ανταποδίδει επιλεκτικά. Αν μπορεί να φέρει τις ΗΠΑ σε διαπραγματεύσεις για σπάνιες γαίες, ημιαγωγούς, πρόσβαση στην αγορά και Ταϊβάν, δεν θα αποθαρρυνθεί από μεμονωμένες ευρωπαϊκές χώρες.

Η κλίμακα της ευρωπαϊκής έκθεσης γίνεται πιο σαφής όσο εξετάζει κανείς πιο κοντά τα δεδομένα. Το εμπορικό έλλειμμα αγαθών της Ευρώπης με την Κίνα έφτασε σχεδόν τα 360 δισ. ευρώ το 2025, με τις εξαγωγές να μειώνονται κατά 6,5% και τις εισαγωγές να αυξάνονται κατά 6,4%.

Ηλεκτρικά μηχανήματα, βιομηχανικός εξοπλισμός, χημικά, οχήματα και έπιπλα κυριαρχούν στην ανισορροπία.

Η Κομισιόν χαρακτηρίζει τη σχέση «κρίσιμα ανισόρροπη», επικαλούμενη υπερπαραγωγική ικανότητα, στρεβλώσεις και ελέγχους εξαγωγών που επηρεάζουν τις αλυσίδες εφοδιασμού.

Παραμένει προσηλωμένη στην «απεξάρτηση, όχι αποσύνδεση». Η διατύπωση είναι σωστή, αλλά η Ευρώπη δεν την έχει την ακόμη μετατρέψει σε συνεκτική στρατηγική.

Παγκόσμιος έλεγχος

Η ίδια ασυμμετρία επεκτείνεται και στις εφοδιαστικές αλυσίδες πίσω από την ενεργειακή μετάβαση της Ευρώπης.

Η Κίνα ελέγχει περίπου το 60% της παγκόσμιας παραγωγής σπάνιων γαιών και περίπου το 90% της επεξεργασίας τους.

Η ΕΕ προμηθεύεται σχεδόν το σύνολο των βαρέων σπάνιων γαιών, το 85% των ελαφρών και το 98% των μαγνητών σπάνιων γαιών από την Κίνα, όπως δείχνει το σχετικό διάγραμμα. Η Κίνα κυριαρχεί επίσης στην επεξεργασία και παραγωγή μόνιμων μαγνητών με περίπου 91% και 94%.

Αυτά τα υλικά χρησιμοποιούνται σε ανεμογεννήτριες, κινητήρες ηλεκτρικών οχημάτων, αμυντικά συστήματα, data centers και βιομηχανικές υποδομές.

Το ίδιο μοτίβο ισχύει σε μπαταρίες και φωτοβολταϊκά. Η Κίνα κυριαρχεί στις αλυσίδες εφοδιασμού μπαταριών με μερίδιο άνω του 80% σε βασικά στάδια και έως 95% σε πρόδρομα υλικά και υλικά LFP (φωσφορικός σίδηρος λιθίου, κοινή τεχνολογία χαμηλού κόστους για μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων και αποθήκευσης ενέργειας).

Στα φωτοβολταϊκά, η Κίνα κατέχει πάνω από 80% της παραγωγικής ικανότητας πάνελ και περίπου 95% των wafers (λεπτές φέτες πυριτίου που αποτελούν τη βάση των ηλιακών κυψελών).

Η Ευρώπη και οι ΗΠΑ μπορούν να χτίσουν ικανότητα, αλλά με κόστος. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) έχει εκτιμήσει ότι η ευρωπαϊκή και αμερικανική παραγωγή είναι 70–130% ακριβότερη από την κινεζική σε ηλιακά, αιολικά και μπαταρίες.

Αυτό είναι ο περιορισμός. Η Ευρώπη θέλει ανθεκτικότητα, αλλά η ανθεκτικότητα δεν είναι δωρεάν. Θέλει αυτονομία, αλλά η αυτονομία απαιτεί κεφάλαιο, χρόνο και συντονισμό.

Ασύμμετρη στρατηγική

Η Κίνα δεν χρειάζεται να κυριαρχήσει στην Ευρώπη. Αρκεί να τη διχάσει.

Οι Βρυξέλλες μιλούν τη γλώσσα της στρατηγικής αυτονομίας, αλλά το Πεκίνο απευθύνεται σε μεμονωμένα κράτη-μέλη: γερμανικές εξαγωγές αυτοκινήτων, γαλλικά είδη πολυτελείας και αλκοολούχα ποτά, ισπανική γεωργία, ολλανδικά εργαλεία ημιαγωγών, ουγγρικές επενδύσεις μπαταριών, ιταλικά μηχανήματα, σκανδιναβική ναυτιλία.

Η Ευρώπη ρυθμίζει ως ενιαίο σύνολο, αλλά δέχεται την οικονομική πίεση σε κάθε κράτος ξεχωριστά. Αυτό δημιουργεί μόχλευση χωρίς ρήξη. Μια σταθερή παγκόσμια οικονομία παραμένει προς το συμφέρον της Κίνας, αλλά η επιλεκτική πίεση είναι πιο αποτελεσματική.

Το ίδιο μοτίβο είναι ορατό: οι έλεγχοι σπάνιων γαιών δείχνουν πώς οι άδειες γίνονται μοχλός, με αποκλίσεις τιμών μεταξύ ΕΕ και Κίνας και διαταραχές σε τμήματα των ευρωπαϊκών αλυσίδων. Το Πεκίνο έχει επίσης ασκήσει πίεση μέσω δασμών και καναλιών προμηθειών, συμπεριλαμβανομένων των EV.

Πρόκειται για ελεγχόμενη επιβολή πίεσης, που ενισχύει τις εσωτερικές ασυμμετρίες της Ευρώπης.

(Φωτοβολταϊκά κυκλώματα κατασκευασμένα στο Jiujiang, επαρχία Jiangxi, Κίνα. Φωτογραφία: humphery/Shutterstock.com)

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος της Ευρώπης είναι να μετατρέψει την απεξάρτηση σε λογική Ψυχρού Πολέμου.

Η άνοδος της Κίνας προέκυψε μέσω της παγκοσμιοποίησης, αξιοποιώντας πρόσβαση στις αγορές, κλίμακα και βιομηχανικό σχεδιασμό για να κυριαρχήσει σε τομείς κρίσιμους για την ενεργειακή μετάβαση. Αυτή η κυριαρχία είναι δομική.

Μια πλήρης αποκοπή δεν είναι ρεαλιστικά εφικτή. Η Ευρώπη μπορεί να μειώσει την έκθεση σε κρίσιμα σημεία της αλυσίδας, αλλά δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το πράσινο βιομηχανικό σύστημα χωρίς να αυξήσει το κόστος, να επιβραδύνει τη μετάβαση και να δημιουργήσει νέες εξαρτήσεις.

Η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα είναι ροής: αν σταματήσει η παροχή, το σύστημα καταρρέει άμεσα. Η εξάρτηση από την καθαρή ενέργεια είναι προκαταβολική: ο εξοπλισμός εισάγεται μία φορά και μετά παράγει ενέργεια εγχώρια.

Η κυριαρχία της Κίνας είναι ταυτόχρονα ενισχυτική και περιοριστική. Επιταχύνει την καθαρή μετάβαση, ενώ ενσωματώνει αυξανόμενη εξάρτηση από την Κίνα. Μια εξάρτηση που επιτρέπει στο Πεκίνο, όχι στην ΕΕ, να επηρεάζει το μέλλον κόστους, ταχύτητας και αυτονομίας.

Η λύση δεν είναι η καθυστέρηση αλλά η επιλεκτικότητα: αγορά χρόνου από την Κίνα, όχι μόνιμη ευαλωτότητα.

Πολιτική ευρωπαϊκής κλίμακας

Η πρόκληση της Ευρώπης δεν είναι η σύγκρουση ή η υποταγή, αλλά η διαχείριση της κινεζικής μόχλευσης ενώ ταυτόχρονα χτίζει ικανότητα.

Πρώτον, συλλογική δράση. Η Κίνα δεν πρέπει να μπορεί να μετατρέπει τα κράτη-μέλη σε διμερή σημεία πίεσης.

Δεύτερον, αποφυγή συμβολικής κλιμάκωσης. Η προστασία των εφοδιαστικών αλυσίδων είναι αναγκαία. Η δηλωτική πολιτική χωρίς ισχύ δεν είναι.

Τρίτον, εστίαση στα σημεία συμφόρησης: δίκτυα, μετασχηματιστές, ηλεκτρονικά ισχύος, ανακύκλωση μπαταριών, επεξεργασία κρίσιμων ορυκτών, διαχωρισμός σπάνιων γαιών, μαγνήτες, λογισμικό, πρότυπα και αποθέματα ασφαλείας.

Τέλος, διατήρηση ανοικτής συνεργασίας. Η Κίνα είναι ανταγωνιστής αλλά και αναπόσπαστος βιομηχανικός παράγοντας στην ενεργειακή μετάβαση.

(Κινέζος πρόεδρος Xi Jinping (Κ), πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου António Costa (Α) και πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen (Δ) στη 25η σύνοδο ΕΕ–Κίνας στο Πεκίνο, Κίνα, 24 Ιουλίου 2025. Φωτογραφία: XINHUA/Xie Huanchi/EPA/NTB)

Στρατηγικός ρεαλισμός

Ο κίνδυνος για την Ευρώπη είναι μια τριπλή παγίδα: να είναι πολύ συγκρουσιακή για να αποφύγει αντίποινα, πολύ διαιρεμένη για να τα αποτρέψει, πολύ εξαρτημένη για να τα απορροφήσει και πολύ αργή για να χτίσει εναλλακτικές. Αυτό δεν είναι απεξάρτηση, είναι αυτο-έκθεση σε κίνδυνο.

Μια ρεαλιστική πολιτική για την Κίνα ξεκινά από τους περιορισμούς: η Κίνα θα παραμείνει κεντρική στην καθαρή τεχνολογία, οι ΗΠΑ θα δίνουν προτεραιότητα στα δικά τους συμφέροντα και τα κράτη-μέλη της ΕΕ θα αποκλίνουν εκτός αν οι Βρυξέλλες μοιραστούν το κόστος των αντιποίνων και συντονίσουν τη βιομηχανική πολιτική.

Η Ευρώπη δεν μπορεί να αντέξει την αφέλεια ή την αφαιρετική προσέγγιση. Στην επόμενη φάση της πρέπει να είναι ταυτόχρονα πιο σκληρή και πιο ρεαλιστική: σταθερή στην επιβολή, πειθαρχημένη στα αντίποινα, επιλεκτική στη συνεργασία και εστιασμένη στα σημεία συμφόρησης όπου συγκεντρώνεται η ισχύς.

Ο Huangluolun Zhou, ανώτερος ειδικός αγορών στη Montel, εξετάζει πώς η πολιτική της Ευρώπης απέναντι στην Κίνα συγκρούεται με τις πραγματικότητες της ενεργειακής μετάβασης και τις εξαρτήσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες.

Πηγή: worldenergynews.gr